Kolorektal Kanser Teşhisinde Yeni Tanı Testi Umut Vadediyor!

Bağırsaklarımızda sessizce yaşayan milyarlarca bakteri, artık sağlığımız üzerinde hayati roller üstleniyor. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden bilim insanlarının da dahil olduğu uluslararası bir ekip, yapay zeka kullanarak bağırsak bakterilerinin kalın bağırsak kanserini erken dönemde saptamada etkili olabileceğini ortaya koydu. Bu önemli çalışma, tıp dünyasının en prestijli dergilerinden Nature Medicine’da (etki faktörü 59.2) yayımlandı. Çalışma, halk sağlığı açısından son derece değerli sonuçlar barındırıyor.

Dışkı Testi ile Kanser Erken Yakalanabilecek

Kolorektal kanser, hem Türkiye’de hem dünyada en sık görülen ve ölümle sonuçlanabilen kanser türleri arasında yer alıyor. Genellikle belirti vermeden ilerlediği için, erken tanı hastaların yaşam şansını büyük oranda artırıyor. Ancak kolonoskopi gibi mevcut tarama yöntemlerinin yaygın kullanımı her zaman mümkün olmuyor.

Yeditepe Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu soruna yenilikçi bir çözüm sundu. Geliştirilen yöntemle, bağırsak bakterilerinin makine öğrenmesi algoritmalarıyla analizi sayesinde, yalnızca dışkı örneği kullanılarak kişinin kalın bağırsak kanseri olup olmadığı %85 doğrulukla tahmin edilebiliyor. Bu da hastalık ortaya çıkmadan önce teşhis konulmasını mümkün kılacak ve tedavide başarı şansını yükseltecek.

Dünyanın Dikkatini Çeken Ortak Çalışma

Araştırma, Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı’ndan Doç. Dr. Bilge Güvenç Tuna, Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Soner Doğan ve doktora öğrencisi Nazım Arda Keleş’in katkılarıyla yürütüldü. Çalışmada Harvard Üniversitesi, IEO Milano ve mikrobiyom alanında öncü isimlerden Prof. Nicola Segata gibi dünyaca ünlü kurum ve araştırmacılar da yer aldı.

Bağırsakta 19 Yeni Bakteri Türü Belirlendi

10 farklı ülkeden toplam 3.741 kişinin mikrobiyom verileri analiz edilerek yürütülen çalışmada şu çarpıcı sonuçlara ulaşıldı:

• Daha önce tanımlanmamış 19 bakteri türü tespit edildi.
• Bazı bakterilerin yalnızca ileri evre kolorektal kanser hastalarında bulunduğu görüldü.
• Tümörün bağırsakta hangi bölgede yer aldığı ile ağız kökenli bakterilerin varlığı arasında ilişki saptandı.
• Özellikle Fusobacterium nucleatum türünün bazı alt gruplarının, kanser gelişimi ile doğrudan bağlantılı olduğu belirlendi.

Mikrobiyota Tabanlı Erken Teşhis ve Tedavi

Araştırmacılar, elde edilen bulguların sadece erken teşhis değil, kişiye özgü tedavi stratejileri geliştirilmesinde de yol gösterici olabileceğini vurguladı. Doç. Dr. Bilge Güvenç Tuna, bu çalışmaların, mikrobiyota temelli kanser tarama testlerinin geliştirilmesi için önemli bir temel oluşturduğunu ifade etti. Gelecekte bu testlerin, toplum genelinde yaygın tarama programlarına entegre edilerek her yıl binlerce hayat kurtarabileceği belirtiliyor.

Türkiye’den Nature Medicine’a 21. Yayın

Araştırmanın yayımlandığı Nature Medicine, tıp alanında dünyanın en etkili bilimsel dergilerinden biri olarak biliniyor. Bugüne dek Türkiye adresli yalnızca 20 makale bu dergide yer almıştı. Yeditepe Üniversitesi’nin de katkı sunduğu bu çalışma, 21. yayın olarak kayıtlara geçti. Üniversite yönetimi, uluslararası bilim dünyasına katkı sağlayan tüm akademik projeleri desteklemeyi sürdüreceğini açıkladı.

Bu çalışmada yer almış olan aynı zamanda benim yüksek lisans ve doktora danışman hocam olan Doç. Dr. Bilge Güvenç Tuna ve her iki tezimin de savunma jürisinde yer alan Prof. Dr. Soner Doğan hocalarımı bu haberi paylaşarak bir kez daha tebrik ediyorum ve öğrencileri olduğum için gurur duyuyorum.

Araştırmaya ulaşmak isteyenler için makale bağlantısı:
https://www.nature.com/articles/s41591-025-03693-9