Tip 1 Diyabetli Annelerden Doğan Çocuklarda Koruyucu Epigenetik Etki
Tip 1 diyabet, pankreastaki insülin üreten beta hücrelerinin bağışıklık sistemi tarafından yok edilmesiyle ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Aile bireylerinde Tip 1 diyabet bulunan çocuklarda hastalığın gelişme riski 8–15 kat artmaktadır. Ancak yeni araştırmalar, Tip 1 diyabetli anneden doğan çocuklarda beklenenin aksine otoimmün diyabete karşı koruyucu bir epigenetik etki gözlenebileceğini gösteriyor.
Nature Metabolism dergisinde yayımlanan çalışma, anne karnında Tip 1 diyabete maruz kalmanın çocuklarda DNA metilasyonu şeklinde bazı epigenetik değişikliklere yol açtığını ortaya koydu. Bu değişikliklerin bağışıklık sistemi ile ilgili genlerin çalışma biçimini düzenleyerek adacık otoimmünitesine karşı koruyucu bir mekanizma oluşturabileceği düşünülüyor.
Araştırmada BABYDIAB, BABYDIET ve POInT kohortlarına dahil 1.752 çocuğun kan örnekleri incelendi. Tip 1 diyabetli annelerin çocuklarında, özellikle HOXA gen kümesi ve MHC bölgesinde anlamlı DNA metilasyon farklılıkları bulundu. MHC bölgesi, Tip 1 diyabete hem yatkınlığı hem de direnci belirleyen en önemli genetik bölge olarak biliniyor.
Bu epigenetik izler, 15 Tip 1 diyabet duyarlılık geni ile ilişkili bulundu. Araştırma ekibi ayrıca “metilasyon eğilim skoru” adı verilen bir ölçüt geliştirdi ve koruyucu epigenetik işaretlerin, annesi Tip 1 diyabetli olmayan ve ileride otoimmünite geliştiren çocuklarda daha düşük olduğunu gösterdi.
Araştırmacılar şimdi, hangi genlerin doğrudan epigenetik olarak etkilendiğini ve gebelik diyabetinde benzer bir koruyucu etkinin görülüp görülmediğini incelemeyi planlıyor. Ayrıca bu epigenetik işaretlerin protein ve metabolik biyobelirteçlerle ilişkisinin de araştırılması hedefleniyor.
Kaynak: Ott, R., Zapardiel-Gonzalo, J., Kreitmaier, P. et al. Blood methylome signatures in children exposed to maternal type 1 diabetes are linked to protection against islet autoimmunity. Nat Metab (2025). https://doi.org/10.1038/s42255-025-01403-w
